skoJarzenia #8. Podróż

fot. Manoj Vasanth, CC BY 2.0

fot. Manoj Vasanth, CC BY 2.0

Losy Odyseusza, podróżnika wszech czasów, natchnęły pokolenia pisarzy, którzy tworzyli co raz to nowe wersje „człowieka w drodze”. Homo viator stał się jednym z ulubionych literackich bohaterów. Nie zawsze podróżnik był nieszczęsnym tułaczem. Mógł być awanturnikiem, poszukiwaczem przygód, niespokojnym duchem… Czasem podróż miała wyznaczony cel, punkt, do którego bohater zmierza i którego osiągnięcie jest miarą jego sukcesu. Czasem sensem podróży było samo podróżowanie, poszukiwanie drogi i miejsca przeznaczenia.

Karen Blixen: Pożegnanie z Afryką | 1937

„Miałam w Afryce farmę u stóp gór Ngong” – tak rozpoczyna swą opowieść Karen Blixen, duńska arystokratka, która zdecydowała się porzucić wygodne życie na kontynencie i przeprowadzić się wraz z mężem do Kenii. Jeśli sięgając po tę powieść, oczekujemy wartkiej akcji i niebezpiecznych przygód lub skuszeni filmową adaptacją książki chcemy raz jeszcze prześledzić romans Blixen z Denysem, możemy czuć się nieco rozczarowani. Autorka niechętnie mówi o swoim życiu prywatnym, najważniejsza w jej wspomnieniach jest Afryka. Opowiada o jej codziennym obliczu: o trudnej pracy na plantacji kawy, o wzajemnych stosunkach między kolonizatorami i tubylcami, o niebezpiecznej, lecz pięknej przyrodzie. Podróż życia Blixen zaowocowała przepiękną powieścią, dzięki której możemy na własnej skórze poczuć słońce Czarnego Kontynentu. Nic dziwnego, że Ernest Hemingway chciał oddać Blixen swojego Nobla.

Kamila Buszka

Stanisław Ignacy Witkiewicz: 622 upadki Bunga, czyli Demoniczna Kobieta | 1972

Podróże mogą być różne i właśnie w taką, niezwykłą podróż, zabiera nas Stanisław Ignacy Witkiewicz w swojej powieści „622 upadki Bunga, czyli Demoniczna Kobieta”. Historia Bunga, rozgrywająca się na przestrzeni dwóch lat, to kręta wędrówka między metafizyką, sztuką i miłością, to skomplikowany labirynt uczuć, przeżyć i pracy twórczej. Witkacy, jak to on, prezentuje całą galerię groteskowych, opisanych ze sporą dozą ironii bohaterów, którym nie powinniśmy niczego zawierzać. Traktując ich jak przewodników po opisanym świecie, musimy liczyć się z tym, że oni sami nie wiedzą, dokąd zmierzają i z całą pewnością sprowadzą nas na manowce.

Wędrówka po świecie Bunga jest męcząca i wyczerpująca. Po drodze czyhają na nas liczne niebezpieczeństwa: niechęć, niesmak, smutek, a nawet znudzenie. Ostateczny cel podróży określony jest już w samym tytule – to upadek. Ale mimo wszystko: upaść z Witkacym to czysta przyjemność.

Beata Kolarczyk

John Maxwell Coetzee: Foe | 2007

„Foe” jest powieścią-zagadką. To książka, która zakłada zarówno grę z dobrze wszystkim znanym osiemnastowiecznym „Robinsonem Crusoe”, ale także grę z czytelnikiem, który nieustannie musi zadawać sobie pytanie o stopień prawdziwości opowiadanej historii, a tym samym o istotę samej narracji. Bo kimże jest tytułowy pan Foe (czyżby Daniel Defoe?), któremu Susan Barton zdaje relację ze swej niecodziennej przygody?

Opowiada jak znalazła się na dziwnej wyspie, zamieszkiwanej tylko przez dwie osoby – Kruzo i jego czarnego, niemego sługę Piętaszka. A także o tym, że w drodze do Anglii Kruzo z tęsknoty za swoją wyspą umiera, bo „nie każdy człowiek naznaczony piętnem rozbitka jest rozbitkiem w głębi serca.” Ona natomiast ostatecznie przygarnia dziwnego i jakże obcego jej Piętaszka i opiekuje się nim.

„Foe” to powrót do niezwykłej wyprawy, która opowiedziana została, by prowokować, do podjęcia próby zrozumienia „innego” (i wykazać daremność czynionych w tym kierunku wysiłków).To książka napisana w duchu postkolonializmu i feminizmu, pozwalająca się wypowiedzieć i w pełni zaprezentować takim postaciom literatury,  jak kobieta i niewolnik.

Magdalena Świekatoń

Antoine de Saint Exupéry: Ziemia, planeta ludzi | 1939

Antoine de Saint Exupéry znany jest przede wszystkim jako autor „Małego księcia”. Jego pozostałe, równie dobre dzieła, także opowiadają o tak istotnych dla pisarza wartościach jak człowieczeństwo, przyjaźń czy poszukiwanie sensu własnego życia. Jedną z tych powoli zapominanych powieści jest „Ziemia, planeta ludzi”. Opowiada ona o bohaterstwie ludzi, którzy znajdując się w sytuacjach dramatycznych, nie poddają się rozpaczy i zniechęceniu, lecz walczą do ostatniego tchu. Jednak ta książka nie jest jedynie powieścią przygodową czy podróżniczą. Autor snuje także refleksje o współczesnym świecie, o postępie cywilizacyjnym, o odwiecznej walce człowieka z naturą, o skomplikowanych relacjach międzyludzkich, o poświęceniu i odpowiedzialności… „Ziemia, planeta ludzi” staje się po części filozoficznym traktatem o Człowieku.

Dla Saint-Exupéry’ego latanie było pasją. Mimo licznych wypadków nigdy nie zrezygnował z podróżowania. Przemierzał Saharę, Andy, był pilotem w czasie II wojny światowej. To narkotyczne wręcz uzależnienie od latania odbiło się w jego twórczości, ale także doprowadziło do śmierci pisarza. Saint-Exupéry zginął zestrzelony przez niemiecki myśliwiec w 1944 roku.

 Waleria Kamyk