Z nocnego stolika #9

nocny_2_mini

Oficerska rzeczywistość w monarchii austro-węgierskiej? Nieskończone przestrzenie dzikiej, zapierającej dech w piersiach Alaski? Wizyta w zapomnianej przez los i Boga wiosce, gdzieśtam w Polsce B? A może postapokaliptyczna wizja świata, który oprócz ludzi zamieszkują androidy? Każda z tych książek na swój sposób mocuje się z trudną rzeczywistością. A w tle wybrzmiewają najważniejsze, z konieczności pozbawione odpowiedzi, pytania. O sens życia, wolność i przeznaczenie człowieka.


Józef Roth: Marsz Radetzky’ego | 1977

Józef Roth pisze o czasach, które doskonale zna. O czasach, które przenikały go na wskroś, które go kształtowały, w których i wobec których pisał. „Marsz Radetzky’ego” to nie tylko wielka literatura. To także niezwykła próba uchwycenia powolnego, ale nieuniknionego gaśnięcia monarchii austro-węgierskiej. Świadectwo epoki, której pierwszym i podstawowym doświadczeniem był konflikt. Wojna. Roth rozpoczyna swoją opowieść od bitwy pod Solferino i doprowadza ją aż do początków I wojny światowej.
Jeśli to portret społeczeństwa, to wyłącznie męskiej jego części. Wszak chociaż Roth opisuje losy trzech kolejnych pokoleń rodziny Trotta von Sipolje, to interesują go tylko mężczyźni. Kobiety pojawiają się tu jedynie mimochodem, stanowią zaledwie tło. Jedynymi prawdziwymi kochankami mężczyzn są wojna, duma i honor. Bo zanim upadła monarchia, istnieli także dżentelmeni…

Bernadeta Prandzioch

Lidia Ostałowska: Bolało jeszcze bardziej | 2012

Lidia Ostałowska w zbiorze reportaży „Bolało jeszcze bardziej” zajmuje się Polską B – jak głosi okładka książki. Zajmuje się w niej także życiem B, tym trochę schowanym, tym którego staramy się nie widzieć, tym o którym nie wypada mówić, ponieważ nie warto się w te sprawy mieszać. Tymczasem reporterka nie boi się być ze swoimi bohaterami i rozmawiać z nimi o życiu, którym jest blokowisko, dyskoteka, PGR. Porusza tematy, o których milczy cała wioska, dostrzega ludzi „ w dresach” i starszą panią na cmentarzu.
Teksty zebrane w zbiorze, które ukazywały się w GW przez ostatnich dwadzieścia lat pokazują, że wielkie tematy mogą na pierwszy rzut oka wydawać się śmiesznie małe. Trzeba niezwykłej wrażliwości, by pozwolić sobie na drugie spojrzenie. Ostałowska po raz kolejny zachwyca.

Kasia Niedurny

Jon Krakauer: Wszystko za życie | 1998

Książka Jona Krakauera „Wszystko za życie” to opowieść o niezwykłym człowieku, który postanawia żyć tak, jak zawsze pragnął i konsekwentnie realizuje swoje marzenia. Młody chłopak po ukończeniu studiów postanawia uciec od cywilizacji, od niezrozumiałych i meczących konwenansów, życia wedle rutyny i utartych schematów. Wyrusza w podróż, której głównym celem jest Alaska.
Dopiero tam Chris McCandless (czyli Alex Supertramp), w samotnej kontemplacji na łonie dzikiej przyrody, może zacząć oddychać pełną piersią. Tam emocje są czyste, instynkty wyraźniejsze, a umysł spokojny.
Supertramp napisał o sobie: „ekstremista, esteta, podróżnik, którego domem jest droga (…), wchodzi samotnie w krainę, by zagubić się w dziczy”. Ale żeby poznać go nieco bliżej, do książki Krakauera trzeba zajrzeć. Także po to, by w całym zgiełku życia po prostu usiąść i pomyśleć: nad historią i postawą Chrisa, nad własnymi wyborami i wartościami, którymi się kierujemy…

Dagmara Tomczyk

Philip K. Dick: Blade runner. Czy androidy marzą o elektronicznych owcach? | 2012

Dla wielu to książka kultowa, dla mnie – jedna z najważniejszych powieści XX wieku. Rok 2021, postapokaliptyczny krajobraz Ziemi po Ostatniej Wielkiej Wojnie. Świat, który obok ludzi i nielicznych zwierząt, zamieszkują androidy. Jedyną różnicą pomiędzy człowiekiem a udoskonalonym robotem jest umiejętność współodczuwania. To właśnie istoty niezdolne do empatii ma za zadanie likwidować Rick Dickard – tytułowy łowca.  Z czasem jednak  granice człowieczeństwa ulegają zatarciu, a główny bohater coraz częściej zadaje sobie fundamentalne pytanie: „Czym  jest człowiek?”. Powieść wciąż aktualna, szczególnie w kontekście dyskusji dotyczącej rozwoju nowoczesnych technologii, sztucznej inteligencji i zagrożeń z nią związanych. Pozycja obowiązkowa nie tylko dla fanów literatury s-f, ale dla każdego, kto w literaturze szuka czegoś więcej niż jedynie łatwej rozrywki.

Magdalena Bisz