Gra w piach i krew

Dlaczego terytorium Afganistanu od zawsze było tak ważkim i znaczącym obszarem politycznych działaniach wojennych? Czy zaangażowanie polskich oddziałów w tym państwie ma jakikolwiek sens? Do czego to wszystko prowadzi? Od pewnego już czasu szukałem odpowiedzi na te pytania i całkiem przypadkowo natknąłem się na książkę Feifera. Czy zaspokoiłem swoją ciekawość? Zdecydowanie tak. Załadujmy zatem do pełna magazynki i zagrajmy w afgańską ruletkę.

Aby zachować swoje wpływy w Afganistanie, rząd w Moskwie zdecydował się w grudniu 1979 roku na wysłanie do tego państwa oddziałów militarnych. Żołnierze jednak do końca nie rozumieli, w jakim sporze przyszło im wziąć udział. Znaleźli się bowiem w samym sercu wojny domowej pomiędzy państwowym reżimem komunistycznym a partyzantką mudżahedinów. Ci ostatni wspierani byli przez Stany Zjednoczone, Wielką Brytanię czy też Arabię Saudyjską. Walka ta okazała się dla Rosjan nie tylko klęską militarną, ale także stała się zarzewiem stopniowego upadku Związku Radzieckiego. Z kolei konsekwencją tych działań po drugiej stronie było między innymi dojście do władzy islamskich fundamentalistów, których fanatyzm znany jest po dziś dzień. Doszło także do kolejnej wojny domowej, tym razem pomiędzy rozbitymi frakcjami mudżahedinów. Natomiast liczbę rannych na obu frontach liczyć należy w milionach. Tak pokrótce można opisać tło historycznych wydarzeń, po które sięga autor.

Tak zwany determinizm geograficzny (…) określa, na których terytoriach rozwijają się imperia, a które stają się targanym wojnami pograniczem pomiędzy konkurującymi z sobą mocarstwami [1] . Od takiego twierdzenia rozpoczynają się rozważania Gregory’ego Feifera, który odświeża problematykę niegdysiejszego konfliktu na ziemiach afgańskich. W obliczu dzisiejszego zaangażowania, między innymi wojsk amerykańskich i polskich, temat ten jest nadal aktualny. Afgańska ruletka tłumaczy procesy i powody polityczne, które zaważyły na decyzji Związku Radzieckiego o interwencji na tym terenie. Autor wchodzi jednak głębiej i opisuje całą sprawę od środka. Skupia się na dialogach i relacjach naocznych świadków – żołnierzy, przywódców itd. Oprócz zastosowania takiego zabiegu książka jest ciekawa jeszcze z innego powodu. Mianowicie Feifer skupia się na jednostce, a raczej na pojedynczym, ludzkim bólu i cierpieniu, jaki niesie ze sobą każda wojna. Na jednej ze stron książki czytamy zapis rozmowy między lekarzem a pacjentem po udanej operacji amputowania nogi:

– No i jak się czujecie? (…) nie tak jak wielu innych, których zmasakrowane kończyny odpiłowywano bez znieczulenia w szpitalach polowych.
Żołnierz rozpłakał się. – Doktorze, co się stało z moją nogą? (…) Chcę umrzeć!
Chirurg spochmurniał. – Nie chcę tego słuchać! (…). Następnym razem obetniemy ci głowę!
[2]

I właśnie takie zabiegi czynią z Afgańskiej ruletki realistyczną i wciągającą lekturę.

Książka nie jest nudnym opisem historycznych faktów. Komentarz na temat działań na froncie jest żywy i dynamiczny dzięki zeznaniom osób biorących czynny udział w konflikcie. Smaczku dodają również dialogi, które swoją formą bardziej przypominają rozmowy wzięte z literatury pięknej. Co więcej, na główną płaszczyznę rosyjskiej interwencji autor nakłada inne historyczne wydarzenia. Pokazuje chociażby, że Związek Radziecki nie wyciągnął żadnej nauczki z wojskowej przeszłości innych wielkich mocarstw. Nie zastanowił się nad XIX-wieczną klęską Brytyjczyków na afgańskim terenie. Amerykańska wojna w Wietnamie także nie stanowiła dla Rosjan jakiejkolwiek refleksji. Wszystko to doprowadziło do ogromnych strat po stronie komunistycznego reżimu.

Komu polecić książkę? Myślę, że czytelnicy Ryszarda Kapuścińskiego, Remarque’a oraz innych autorów opisujących wojny i rewolty będą zadowoleni z Afgańskiej ruletki. Oczywiście Feifer nie używa tak wyszukanego języka, jak wyżej wymienieni pisarze. Niemniej jednak nie popada także w nudną dla niektórych faktografię. Dzieło to spoczywa gdzieś pomiędzy. To swoista próba ujęcia najważniejszych wydarzeń historycznych podanych w wyszukanej formie, która wciąga między innymi dzięki wcześniej wymienionym motywom. Zatem jeśli chce się bliżej poznać sprawę radzieckiej interwencji na Bliskim Wschodzie, nie nudząc się przy tym, warto sięgnąć po Afgańską ruletkę Gregory’ego Feifera.

[1] S. 9.
[2]  S. 169.

—————————————————-
Gregory Feifer „Afgańska ruletka. Radziecka inwazja na Afganistan” ; Wydawnictwo Dolnośląskie 2011